Pływanie
Tempo progowe pływania: co to jest
Tempo progowe pływania to tempo szacowane z zależności między dystansem a czasem maksymalnych prób na czas. Zapisuje się je zwykle jako czas na 100 m, np. 1:56/100 m, i wykorzystuje do ustalania intensywności treningu, zwłaszcza pracy w okolicy progu. W literaturze nazywane jest CSS (od angielskiego Critical Swim Speed, czyli krytyczna prędkość pływania).
Jak policzyć tempo progowe pływania?
Popularny test składa się z dwóch prób na czas: 400 i 200 m. Obie płyniesz z maksymalnym wysiłkiem, po odpowiednim odpoczynku. Różnicę czasów w sekundach dzielisz przez dwa, bo dystanse różnią się o 200 m, i otrzymujesz tempo progowe w sekundach na 100 m.
Przykładowo 400 m w 7:24 to 444 sekundy, a 200 m w 3:32 to 212 sekund. Różnica wynosi 232 sekundy, więc tempo progowe to 116 sekund, czyli 1:56/100 m. To obliczenie z dwóch prób, a nie średnia ich temp.
Co mówi Ci wynik testu?
Tempo progowe pozwala porównywać kolejne testy i zapisywać zadania na basenie względem wspólnego punktu odniesienia. Nie jest to tempo spokojnego pływania ani prędkość, którą da się utrzymać bez końca. Nie mierzy też bezpośrednio progu mleczanowego, bo wynik zależy od sposobu przeprowadzenia testu.
Wynik będzie mniej dokładny, jeśli źle rozłożysz siły, przed próbą zabraknie odpoczynku albo dystans nie będzie dokładnie zmierzony. Jeśli 200 m przepłyniesz za wolno, wzór może wyznaczyć zbyt szybkie tempo progowe. Porównując testy, zachowaj tę samą długość basenu i podobne warunki.
Tempo z basenu nie przekłada się automatycznie na wody otwarte, gdzie dochodzą nawigacja, fale i wpływ pianki.
Jakie tempo wychodzi w poszczególnych strefach?
W planach Szkoły Triathlonu pływanie ma pięć stref. Granice stref liczy się w procentach prędkości progowej, czyli prędkości odpowiadającej tempu progowemu: 77, 87, 95, 98 i 104%. Tabela pokazuje czasy na 100 m przy tempie progowym 1:40/100 m i 2:00/100 m. Procent w tabeli to procent prędkości progowej.
| Strefa | % progu | Próg 1:40 | Próg 2:00 |
|---|---|---|---|
| strefa 1 | 77-87% | 2:10-1:55 | 2:36-2:18 |
| strefa 2 | 87-95% | 1:55-1:45 | 2:18-2:06 |
| strefa 3 | 95-98% | 1:45-1:42 | 2:06-2:02 |
| strefa 4 | 98-104% | 1:42-1:36 | 2:02-1:55 |
| strefa 5 | od 104% | poniżej 1:36 | poniżej 1:55 |
Tempo w strefie liczysz, dzieląc tempo progowe przez procent prędkości. Przy progu 2:00/100 m granica 104% to 120 / 1,04 = 115 sekund, czyli ok. 1:55/100 m.
Jak to wygląda na zegarku i w planie?
Zegarek podaje tempo pływania zwykle jako czas na 100 m, a dystans liczy z długości basenu wybranej przed treningiem. Każdy nawrót dodaje jedną długość basenu, więc zła długość w ustawieniach zmienia tempo, dystans i liczbę ruchów. Niektóre zegarki mają też gotowy test tempa progowego z wynikiem w minutach na 100 m.
Jako trener zadania pływackie u większości amatorów opisuję odczuciem wysiłku w procentach możliwości, np. „80%”. Tempo progowe wyznaczam głównie po to, żeby śledzić postęp. W wodzie mocno widać zmęczenie, tor bywa zatłoczony, a tempa nie da się łatwo kontrolować w trakcie odcinka. Pływanie na konkretnych tempach zalecam dopiero przy tempie progowym ok. 1:25/100 m i szybszym. Przy wolniejszym progu tabela przydaje się do porównania testów i odczytania zadań przeliczonych na zegarek.
Częste nieporozumienie: „80%” w opisie to procent możliwości, nie prędkości
Gdy opis treningu mówi „80%”, chodzi o odczucie wysiłku, a nie o 80% prędkości progowej. Na zegarku takie zadanie to ok. 94-97% prędkości progowej, czyli pogranicze strefy 2 i 3. Przy tempie progowym 2:00/100 m wychodzi ok. 2:08-2:04/100 m.
Gdyby przeliczyć „80%” wprost od prędkości progowej, wyszłoby 2:30/100 m, czyli spokojne pływanie w strefie 1. W opisie treningu procent oznacza Twoje możliwości, a w krokach na zegarku jest już przeliczony na prędkość progową.
Najczęstsze pytania
Czy tempo progowe pływania jest dokładnym pomiarem progu mleczanowego?
Nie. To wynik modelu opartego na czasach prób. Może służyć jako praktyczny punkt odniesienia do pracy w okolicy progu, ale nie zastępuje bezpośredniego pomiaru reakcji fizjologicznej.