Trening pływacki do triathlonu: na czym się skupić, jak mocno pływać i ile basenów w tygodniu
Trening pływacki do triathlonu to zwykle 2‑3 baseny w tygodniu po 45‑60 minut. Przy tak małej ilości pływania liczy się to, co daje najwięcej: technika, krótkie odcinki dobrej jakości i intensywność na odczucie zamiast tempa z zegarka. Całość budujesz pod wody otwarte, bo na zawodach płyniesz zwykle w piance, bez ściany i w tłoku.
Czym pływanie w triathlonie różni się od pływania na basenie?
Na basenie co 25 albo 50 metrów masz ścianę, linię na dnie i wodę o temperaturze 26‑28°C. Na zawodach płyniesz w jeziorze albo w morzu, na większości startów w piance, wśród innych zawodników i bez żadnej linii, więc co kilka cykli ruchów rąk podnosisz oczy, żeby sprawdzić kierunek. Pianka zmienia też ułożenie ciała: biodra są wyżej, a nogi dają dużo mniej napędu.
Sam przekonałem się o tym, gdy jako junior przechodziłem z pięcioboju nowoczesnego do triathlonu. Na basenowych testach do kadry płynąłem równo z najlepszymi, a na zawodach wychodziłem z wody dopiero w drugiej grupie, i przez kilka lat słyszałem tylko, że mam pływać więcej. Poprawa przyszła, gdy zacząłem trenować pod wody otwarte, i to przy mniejszej objętości.
Druga różnica to czas. Przy 10 godzinach treningu w tygodniu na pływanie zostają zwykle 2‑3 godziny, więc z treningu pływaka bierzesz technikę rąk, krótkie odcinki dobrej jakości i pływanie w piance, a odpuszczasz długie pływanie bez zadania i pilnowanie tempa każdej setki.
Na czym skupić się w wodzie, a co odpuścić?
Technikę poprawiasz od pracy rąk, bo to Twój napęd, a na jednym treningu myślisz o jednym, najwyżej dwóch elementach. W samym treningu wybór wygląda tak:
| Robisz | Odpuszczasz |
|---|---|
| krótkie odcinki dobrej jakości | długie odcinki u słabszego pływaka |
| trochę jakości w każdym treningu | długie pływanie bez zadania |
| intensywność na odczucie | pilnowanie tempa każdej setki |
| jesienią technika i więcej pływania | VO2max w okresie podstawowym |
| przed startem pianka i wody otwarte | trening tylko na basenie |
U osoby początkującej trening to prawie wyłącznie nauka wzorców ruchu. Im lepiej pływasz, tym mniej daje sama technika, a więcej zaplanowana praca nad wydolnością. Wyjątek to ktoś mocny wydolnościowo ze słabą techniką: u niego najpierw technika.
Sprzęt pomaga, jeśli ma cel. Ósemka między udami podnosi biodra i daje pozycję podobną do tej w piance, więc przydaje się w większości zadań, ale nie przez cały trening, a gumę na kostki i łapki dokładasz, gdy podstawy techniki są już opanowane.
Co kupić na basen na początek, opisuję w artykule o sprzęcie na pierwszy triathlon.
Ile basenów w tygodniu i jak długo pływać?
Liczba basenów zależy od godzin treningu: do ok. 7 godzin w tygodniu zwykle 2, przy 8‑12 godzinach 2‑3, a powyżej 12 godzin 3‑4. W planach Szkoły Triathlonu, policzonych ze wszystkich tygodni planów na każdy poziom i dystans, wygląda to tak:
| Poziom | Okres podstawowy | Później |
|---|---|---|
| Początkujący | 2 | 2 |
| Średnio zaawansowany | 2-3 | 2 |
| Zaawansowany | 3 | 2-3 |
Najwięcej basenów jest w okresie podstawowym, a jesień to dobry moment na więcej pływania, bo roweru jest mniej, a bieganie dopiero się buduje. W rozbudowie i okresie specyficznym plany mają zwykle dwa baseny, a u osób początkujących i średnio zaawansowanych zdarza się w specyficznym tydzień z jednym.
Jeden trening trwa w planach zwykle 45‑60 minut, u zaawansowanych czasem do ok. 70 minut. W tym czasie osoba początkująca przepływa ok. 2‑2,5 km, średnio zaawansowana ok. 2,5‑3 km, a zaawansowana ok. 2,7‑3,3 km.
Jeśli woda to Twoja najsłabsza dyscyplina, w okresie podstawowym zamień jedno spokojne rozbieganie na trzeci basen. Osobie, która pływa dobrze, dwa baseny wystarczą przez cały sezon.
Po pływaniu odczekaj ok. 2 godzin, zanim pobiegniesz, a basen tego samego dnia po mocnym rowerze pływaj z ósemką między nogami. Jak ułożyć cały tydzień trzech dyscyplin, opisuję w artykule o tym, jak trenować do triathlonu.
Jak mocno pływać, skoro tempo widać dopiero po odcinku?
Na rowerze widzisz moc w każdej sekundzie, a w wodzie czas odcinka poznajesz dopiero przy ścianie. Do tego tempo zmienia się z treningu na trening o kilka sekund na 100 m przez zmęczenie po rowerze, kilka osób na torze, sprzęt i długość basenu. Dlatego większość amatorów pływa na odczuciu, w procentach swoich możliwości:
| Odczucie | Rodzaj pracy | Okres |
|---|---|---|
| 70-75% | tlenowa, technika | cały sezon |
| 85% | w podstawowym pojedyncze krótkie odcinki do 50 m, w rozbudowie dłuższe zadania na progu | od podstawowego |
| 90-95% | VO2max | od rozbudowy |
W okresie podstawowym 85% to tylko pojedyncze krótkie odcinki, np. co czwarty w serii. VO2max, czyli praca blisko maksimum, przychodzi w rozbudowie, a po nim dłuższe zadania na progu. Na treningu pilnujesz przerw i liczby powtórzeń, a nie czasu każdej setki.
Tempo z testu i tak warto znać, ale do śledzenia postępu. Testujesz na początku okresu podstawowego i przed okresem specyficznym. Najbardziej miarodajny jest moim zdaniem test 1000 m na maksa, bo krótsze odcinki łatwiej „oszukać”, a z jego wyniku bierzesz średnie tempo na 100 m.
Osobom początkującym wystarczy test 400 m i 200 m na maksa z kilkoma minutami luźnego pływania i odpoczynku pomiędzy. Od czasu na 400 m odejmujesz czas na 200 m i dzielisz przez 2, np. 400 m w 8:20 (500 sekund) i 200 m w 3:56 (236 sekund) dają 264 sekundy różnicy, a po podzieleniu przez 2 wychodzi 132 sekundy, czyli Twoje tempo progowe to 2:12 na 100 m.
Pływanie na konkretnych tempach ma sens dopiero u szybszych pływaków, od tempa progowego ok. 1:25 na 100 m.
Jak zbudować jeden trening pływacki?
W okresie podstawowym trening zaczyna się krótką rozgrzewką. Po niej robisz kilka ćwiczeń technicznych i od razu przenosisz je na pełny kraul, a na koniec płyniesz zadanie główne i krótkie rozpływanie.
Zadanie główne może być długie, ale składasz je z krótkich odcinków, które przepłyniesz poprawnie.
Tak wygląda zadanie z planu dla osoby średnio zaawansowanej w okresie podstawowym: 4 x 100 m, 8 x 75 m, 12 x 50 m i 32 x 25 m kraulem na ok. 75‑80% możliwości, część na samych rękach z ósemką między nogami, z przerwami 15‑25 sekund. Na koniec 8 x 25 m, w których 15 m płyniesz bardzo mocno, a 10 m luźno, razem ok. 2,6 km z odcinków nie dłuższych niż 100 m. To dystans samego zadania głównego, więc z rozgrzewką i ćwiczeniami ten trening jest dłuższy niż typowe 45‑60 minut.
Z tygodnia na tydzień zmieniasz jedną rzecz w tej samej rodzinie zadań, np. 8 x 50 m na 12 x 50 m albo 2 serie po 4 x 200 m na 2 serie po 6 x 200 m. Nowe ćwiczenie dokładasz dopiero wtedy, gdy ma konkretny cel. Skróty z zapisu treningu, takie jak kr, RR czy p. 15", wyjaśniam w słowniczku skrótów pływackich.
Co pływać w którym okresie sezonu?
Akcent w wodzie zmienia się razem z okresem. W planach Szkoły Triathlonu sezon dzieli się na okres podstawowy (8 tygodni), rozbudowy (16 tygodni) i specyficzny (12 tygodni):
| Okres | Akcent w wodzie |
|---|---|
| Podstawowy | technika, krótkie odcinki 25‑200 m, bez VO2max |
| Rozbudowa | VO2max, siła w wodzie, guma na kostki |
| Specyficzny | tempo startowe, pianka, wody otwarte |
W opisach treningów pływackich okresu podstawowego nie ma zadań na VO2max, pojawiają się dopiero w rozbudowie, a pianka i wody otwarte wchodzą w okresie specyficznym. Nie przechodź do mocnego pływania za wcześnie: jeśli poprawki techniki nie weszły jeszcze w nawyk, wydłuż etap techniczny, bo mocne zadania szybko przywrócą stare błędy.
W okresie specyficznym pływaj na wodach otwartych co najmniej raz w tygodniu. Jeśli startujesz w piance, rób w niej jak najwięcej treningów, także na basenie, np. jeden z dwóch basenów w tygodniu. Na jeziorze nie ma ścian, a zegarek często myli dystans, więc odcinki liczysz w cyklach ruchów rąk, np. 10 x 40 cykli z 20 sekundami przerwy, i przy każdej okazji ćwiczysz nawigację.
Na wody otwarte zabieraj bojkę asekuracyjną. Jeśli czujesz niepokój, pływaj z drugą osobą albo z asekuracją z kajaka i trzymaj się blisko brzegu. Jak policzyć okresy wstecz od daty startu, opisuję w artykule o planowaniu sezonu triathlonowego.
Od czego zacząć?
Policz baseny z ostatnich 4 tygodni i porównaj z tabelą dla swojego poziomu. Jeśli wyszło mniej niż 2 w tygodniu, najpierw ustal dwa stałe dni na pływanie, a w każdym treningu zamień najdłuższe zadanie na serię odcinków po 25‑100 m.
Plan Szkoły Triathlonu dobierzesz według dystansu, poziomu i daty startu, a baseny są w nim rozłożone na cały sezon razem z rowerem, biegiem i siłą. Każdy trening ma opis i trafia prosto na zegarek, a do każdego tygodnia nagrywam omówienie.
Najczęstsze pytania
Ile się pływa na triathlonie?
Od kilkuset metrów na super sprincie (na polskich zawodach 240‑375 m) do 3,8 km w Ironmanie. Na dystansie 1/8 Ironmana to 475 m, na sprincie 750 m, na 1/4 Ironmana 950 m, na olimpijskim 1500 m, a na 1/2 Ironmana 1,9 km. Rower i bieg na każdym dystansie znajdziesz w artykule o dystansach w triathlonie.
Jakim stylem pływać w triathlonie?
Kraulem, bo to najszybszy styl. W planach Szkoły Triathlonu inne style pojawiają się głównie w rozgrzewce, a resztę treningu pływasz tym stylem, którym popłyniesz na zawodach.
Czy gumy pływackie mogą zastąpić basen?
Nie, to tylko uzupełnienie. Ćwiczenie z gumami trwa 10‑15 minut, np. 30 sekund pracy i 30 sekund przerwy, i dobrze sprawdza się przed pływaniem. Czucia wody ani pływania w piance gumy nie dadzą.
Co zrobić, gdy nie przepłyniesz jeszcze 100 m kraulem?
Zacznij od nauki pływania, na początek najlepiej z instruktorem, a do treningu pod start przejdź, gdy 100 m kraulem nie sprawia Ci większego trudu. Najpierw ćwiczysz spokojny wydech pod wodą i swobodne położenie się na wodzie, potem kraul na odcinkach 25‑50 m.
Źródła:
- Joel Filliol, Top 20 rules for faster triathlon swimming, joelfilliol.substack.com/p/top-20-rules-for-faster-triathlon